Galeria Jedynak – historia

We wtorek, 4 października 1911 roku, rozpoczął działalność  Dom Towarowy  zlokalizowany u zbiegu ulic: Gdańskiej i Dworcowe j (dawniej Danzigerstrasse 10-12).

Wybudowali go bracia Conitzerowie zamieszkali w  Berlinie i  Kwidzynie, współwłaściciele  firmy  założonej w Kwidzynie  przez  Mosesa Conitzera (1822-1902) i  jego trzech synów Nathana, Alexandra oraz Hermanna, działającej w latach 1882-1938.

Bydgoski  dom był jednym z ponad 20 (m.in. Kwidzyń, Malbork, Świecie, Berlin, Coburg, Brandenburg) tworzących sieć  domów  towarowych działających pod szyldem „M.Conitzer & Söhne” oraz jednym z kilku wy budowanych od podstaw. Conitzerowie stawiali na rozmach i nowoczesność, dla tego przy gotowanie projektu dla Bydgoszczy  powierzyli  berlińskiemu architektowi Otto Walterowi. Projektant odwołując się do nowoczesnej myśli  technologicznej, w konstrukcji budowli zastosował, po raz  pierwszy w Bydgoszczy żelazobeton.

Gmach o formach typowych dla tego typu obiektów wznoszonych w Berlinie czy Paryżu, otrzymał pięciokondygnacyjną, monumentalną bryłę osadzoną w nurcie wczesnego modernizmu z dekoracją inspirowaną sztuką antyku. Fasada, rytmicznie rozczłonkowana lizenami, otrzymała od strony ul. Gdańskiej reprezentacyjne wejście, ujęte okazałym, trójkondygnacyjnym, wgłębnym portykiem filarowym zwieńczonym figurami greckich bogiń: Afrodyty, Eris, Hery i Ateny.

Artysta wprowadził intrygujące motywy zdobnicze w strefie drugiej kondygnacji. Tu w zwieńczeniu lizen rozdzielających zamknięte łukowo witryny odnajdujemy płaskorzeźby wyobrażające greckie amfory ze zwisającymi pędami winnej latorośli oraz wazy stanowiące podstawy dla takich motywów, jak teatralne maski (tragiczna i komiczna), śpiący kot, siedząca małpa, sowa osłaniająca skrzydłami dwie sówki.

Efektownie też rozwiązał ścięty narożnik. Na parterze umieścił witrynę ujętą w pilastry wspierające tympanon z wyobrażeniem Sylena, ponad nim po bokach okien pierwszego piętra usytuował pary smukłych kolumienek zwieńczonych w strefie kolejnej kondygnacji rzeźbami. Jedna ukazuje chłopca grającego na flecie, z kiśćmi winogron zawieszonymi na biodrach. Druga dziecko trzymające koszyk owoców i ptaka pod pachą. Tym samym, w dekoracji odnajdujemy szereg odniesień do Dionizosa.

Otto Walter bardzo nowocześnie zaaranżował też wnętrza domu handlowego. Poszczególne  kondygnacje skomunikował reprezentacyjnymi, szerokimi, pięciobiegowymi, rozdzielnymi schodami, boczną klatką schodową oraz windą. Zastosował też wewnętrzne atrium nakryte świetlikiem w dachu, przez co uzyskał dodatkowe źródło naturalnego światła.

Dom towarowy Conitzerów oferował bardzo duży i zróżnicowany asortyment towarów i tak na poszczególnych kondygnacjach można było kupić :

- na parterze : jedwab, materiały ubraniowe, podszewki, artykuły lniane i bawełniane, bieliznę, fartuszki, dzianiny, wyroby wełniane, rękawiczki, pończochy, artykuły męskie, parasole, pasmanterię, koronki, towary płócienne oraz robótki ręczne;

- na pierwszym piętrze : garderobę dla panów i chłopców, a także przeznaczone dla nich kapelusze i obuwie;

- na drugim piętrze : konfekcję dla pań i dziewcząt (suknie, bluzki, spódnice, matinki, szlafroki, gorsety i dodatki), a także wyroby futrzarskie;

- na trzecim piętrze : dywany, firany, tkaniny meblowe, kołdry, pledy, chodniki, linoleum, skóry, łóżka, materace etc.

- natomiast na czwartym piętrze mieściły się pomieszczenia pracownicze oraz atelier: krawiectwa damskiego, bieliźniarstwa i wystroju.

W dwudziestoleciu międzywojennym budowla stała się siedzibą Bydgoskiego Domu Towarowego „Be-De-Te”, W trakcie działań wojennych została zniszczona i dopiero w 1949 roku ulokowany został tu Powszechny Dom Towarowy, później znany jako DT „Jedynak”